Constant, Gerda en ik

Ik heb grote handen. Heel grote handen. Toch voor een meisje. En grote voeten heb ik ook. Niets aan te doen, dat zijn familietrekjes. Mijn grote handen vond ik helemaal niet leuk. Ik schaamde me en probeerde ze te verstoppen, te verhullen, te ontkennen. O, vindingrijk was ik zeker. Maar het hielp niet. Ze bleven opvallen. Anderen herinnerden me er wel eens aan, als betrof het iets dat ik zelf nog niet had opgemerkt. Of ze prezen me met “gij zult ne goeie werker zijn, gij” terwijl ze met een mengeling van verbazing en ontzag naar mijn handen staarden. In se was dat een lofuiting voor een kwaliteit die op het platteland van mijn jeugd hoog stond aangeschreven. Ik reageerde echter steeds bijzonder korzelig want in mijn opstandige tienerhoofd leken ze mij op die manier te beperken tot iemand die ik niet wilde zijn. (Nu weet ik wel beter.) Ja, mijn handen en ik, dat was een moeilijke relatie.

Dus vind ik het echt fijn dat illustratrice Gerda Dendooven van grote handen en grote voeten houdt. Meer zelfs, van kolenschoppen en disproportionele lichamen heeft zij haar handelsmerk gemaakt.

IMG-20190602-WA0010

“Kijk die handen. Zie die voeten. Wie zouden haar ouders zijn? Zouden die ook zulke grote voeten hebben?” uit: Stella, ster van de zee, Gerda Dendooven (tekst en illustraties)

Haar tekenstijl is een kwestie van smaak, wordt wel eens gezegd. (Is dat niet altijd zo?) Ik kan haar robuuste stijl zeker appreciëren, net omdat haar bonkige personages ook heel teder en kwetsbaar kunnen zijn – als een hedendaagse Constant Permeke. Ik houd in het bijzonder van Takkenkind en Stella, ster van de zee. Zie, hoe teder knuffelen de man en de vrouw hun guitige kindje op de omslag van Takkenkind – dat het een takkenkindje is doet er niet toe. Kinderen daarentegen kunnen met haar aparte beeldtaal best wel moeite hebben. Jaar na jaar bracht ik thuis nieuw werk van Gerda Dendooven mee om aan mijn kinderen voor te lezen. Lange tijd vonden ze de illustraties raar en lelijk maar stilaan beginnen ze haar werk oprecht te waarderen. Zeker, haar beelden zijn niet braaf, lieflijk of schattig; ze bevreemden, dagen uit of stoten zelfs af. En haar personages zijn herkenbaar en toch heel anders dan wat we kennen. Het mag duidelijk zijn: Gerda Dendooven is een eigenzinnige stem in de kinder – en jeugdliteratuur.

Ik kijk nogmaals naar mijn handen: naar de verhaallijnen van mijn grote handpalmen, de lange stevige vingers, de brede nagels. Wel ja, het zijn nog steeds grote handen. Maar ze zouden een prachtig model zijn voor een veelbekroonde Vlaamse illustratrice. En wie kan dát zeggen?

 

In beeld #2

In Firenze, in het museum van de Duomo staat – wacht, ik laat de naam even in het Italiaans weerklinken: il Museo dell’Opera del Duomo. Daar dus staat een adembenemend beeldhouwwerk van Michelangelo (1475-1564) dat oorspronkelijk voor zijn eigen graftombe bestemd was. Het is een kruisafneming waarbij Nicodemus – met de gelaatstrekken van Michelangelo zelf – het lichaam van de gestorven Jezus aan Maria en Maria Magdalena overdraagt.

The Deposition Michelangelo

Michelangelo voltooide dit beeldhouwwerk niet. Gelaatstrekken en expressies bleven onafgewerkt. Daardoor kunnen we als kijker net méér zien en ervaren, vind ik. We kunnen ons dit beeld eigen maken, ons persoonlijk verbinden, het werk in onze verbeelding zelf verfijnen, stileren en afwerken. Misschien leggen we wel ónze trekken in de gezichten. En net daarom is deze sublieme kruisafneming mij veel liever dan zijn monumentale David. (Ook een meesterwerk, dat spreekt voor zich!). Voor mij is het perfect in de imperfectie.

Een soortgelijke ervaring heb ik bij de illustraties van Charlotte Peys in Alles komt goed, altijd, een jeugdroman over het wedervaren van de jonge Alice tijdens de Eerste Wereldoorlog. Nee, natuurlijk vergelijk ik Charlotte Peys niet met het genie Michelangelo. Daar gaat het niet om. Maar neem eens de tijd om naar deze gezichten te kijken:

DSC_0208

@ Charlotte Peys, Alles komt goed, altijd.

Geen enkele persoon in haar illustraties heeft specifieke, persoonlijke gelaatstrekken. Bewust. Op die manier symboliseren zij àlle meisjes, jongens, vrouwen en mannen die met oorlog en ontberingen te maken hadden/hebben. Maar wat zie ik verder? En wat zie jij? Zie jij verdriet, angst, ontreddering of geborgenheid en menselijke warmte? Of nog iets anders? We krijgen alle ruimte om hun emoties en gedachten zelf in te vullen en wellicht geven we uiteenlopende antwoorden. En het is precies dát wat deze “universele” figuren toch tot een individu maakt. Door ons eigen bijzondere en unieke creatieproces. Dat van mij en dat van jou.

 

In beeld is een aparte rubriek: omdat beelden verder reiken dan woorden, het onverwoordbare kunnen verwoorden. (omschrijving van illustratrice Sabien Clement)

 

 

 

 

In beeld #1

Bij valavond meldde ze zich bij het kamp van de troepen die haar stad belegerden. O ja, natuurlijk voelde ze de begerige blikken van de mannen op haar lichaam branden. Ze was dan ook een bijzonder bekoorlijke vrouw, als de zoete geur van pas ontloken bloesems. Maar ze keek strak voor zich uit, met een vastberaden gloed in haar ogen. Want zij, Judith (Judit) had een missie. Namelijk dit:

judith

De onthoofding van Holofernes door Judith                                                                                                                      @ Rébecca Dautremer                                                                                                                                          uit: Een Bijbel van Philippe Lechermeier, Ed Franck (vertaling)

 

In beeld is een nieuwe rubriek: omdat beelden verder reiken dan woorden, het onverwoordbare kunnen verwoorden*. De primeur is voor de fijnzinnige Franse illustratrice Rébecca Dautremer. Haar illustraties zijn uitgepuurde kunstwerken, verhalende creaties die geen woorden behoeven. Het zijn echte artistieke parels, zoals deze Judith en Holofernes. Bloedmooi doch meedogenloos is ze, de Judith van Dautremer.

Het bijbelverhaal van de joodse weduwe Judith (Judit) die de Assyrische legeraanvoerder Holofernes verleidt en doodt en op die manier haar volk van de ondergang redt, is een populair onderwerp in de (schilder)kunst. Wandel gerust even rond in deze galerij. En geniet!, want elke Judith is uniek en bijzonder. Rébecca Dautremer hoort ook thuis in dit pantheon, niet?

 

* Omschrijving van illustratrice Sabien Clement.